Anasayfa Kurslar Baglama tarihi

Bağlama tarihi



Bağlama'nın tarihi


Bağlama‘nın atası olarak nitelendirilen kopuz yaklaşık 2000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Deri göğüs ve bağırsak tellerden oluşan kopuz uzun ve doğal bir süreçten geçmiş ve bugün kullandığımız bağlama halini almıştır. Baglama uluslararası çalgı sınıflandırma sistemine göre “uzun lutlar“ sınıfına girmektedir. İngilizcedeki “luth” adı arapça “el-ud”un türevidir. Endülüs kültürü aracılığıyla bu isim Avrupa kültürüne girmiş ve luth, lauta, lauda gibi isimlerle de tanımlanmıştır. Tarihsel kaynaklara göre uzun saplı lutlara ilk olarak mö. 3 bine ait, akad devri taş silindir mühürlerde rastlanır. Daha küçük yapıdaki uzun saplı lutlara ise özellikle mö. 2 binden başlayarak doğu Akdeniz, Mezapotamya ve doğu Asya’da rastlamak mümkündür. Mö. 1680-1375 tarihlerinde, baglama ve benzeri çalgıların Anadolu’da bulunan en eski örnekleri eski hitit dönemine aittir. Frigler, Lidyalılar ve Urartularda da bu tür çalgıların kullanıldığı bilinmektedir.

Kopuz ve onun devamı olarak düşünülen baglama’nın en önemli değişimi ve gelişimi Anadolu’da gerçekleşmiştir. Kopuz’da gerçekleşen en önemli değişiklik ise metal tele geçiştir. Metal tele geçiş bu çalgıya tınlayış ve kullanım bakımından önemli farklılıklar getirmiştir. Kopuz’da gerçekleşen diğer değişiklikler ise deri göğüsten tahta göğüse geçiş ve perde sayılarındaki artıştır. Bütün bu evrelerden geçen kopuz günümüz baglaması şekliyle gelişim sürecine devam etmektedir.


Bağlamada boyutlar



Cura: Bağlama ailesinin en küçük sazıdır. Tekne boyu 15-25 cm dir. Uzun ve kısa saplıdır.

Çöğür: Curadan bir boy büyük olan çöğürün tekne boyu 25-35 cm arasındadır. 3 telliden 7 telliye kadar kullanılır.

Bağlama: Kısa saplı (17-19 perdeli) ve uzun saplı (24 perdeli) olarak ikiye ayrılır. Tekne boyu 38-42 arasında değişir. Kısa ve uzun saplı baglamada genelde 7 tel kullanılır. Kısa sap baglama 3 ve 6 telli olarakda kullanılır.

Tanbura: Uzun saplı bağlama için kullanılan addır. Tekne boyu 42-45 cm arasında değişir. Genelde 7 telli olarak kullanılır.

Divan sazı: Meydan sazının bir boy küçüğüdür. Tekne boyu 45-49 cm arasında değişir. Genelde 7 telli kullanılmasına rağmen 9 tellisi de kullanılır.

Meydan sazı: Meydanlarda çalınmasından dolayı meydan sazı denilmiştir. Tekne boyu 49-55 cm arasında değişir. Genelde 7 telli olarak kullanılır fakat 12 telliye kadar olanları da vardır.


Bağlamanın eski isimleri


Bağlama için Anadoluda bir çok farklı isim kullanılmıştır. Bunlardan bazıları hâlâ günümüzde de kullanılmaktadır.


Okluğ
Iklığ
Irızva
Irızba
Tanbura
Tandıra
Bozuk
Bozuka
Çöğür
Saz
Bağlama
İki telli
Üç telli
Divan
Cura


Bağlamada düzenler


Bağlama Anadolu’nun çeşitli yörelerinde değişik akortlarla yani düzenlerle çalınmaktadır.

Düzen ismi Alt tel Orta tel Üst tel Karar sesi
Bozuk düzen La Re Sol Sol, Re, La
Bağlama düzeni Re (La) Sol (Re) La (Mi) La (Mi)
Fidayda düzeni La Re Re Re
Misget düzeni La Re Fa # Fa #
Abdal düzeni La La Sol La
Do müstezat düzeni La Do Sol Do
Fa müstezat düzeni La Re Fa Fa


Farklı bağlama düzenlerinin kullanıldığı yöreler:


Bağlama düzeni >> Sivas, Erzurum, Erzincan, Malatya
Bozuk düzen >> Tüm anadolu
Misget düzeni >> Ankara ve çevresi
Fidayda düzeni >> Ankara ve çevresi
Do müstezat düzeni >> Batı anadolu
Fa müstezat düzeni >> Batı anadolu
Abdal (bozlak) düzeni >> Kırşehir ve çevresi


Bağlamada tavırlar


Bağlama icrasında tavır düzenli tezene hareketlerine verilen addır. Ritmik yapıyı güçlendiren ve dinamik bir duyumsal yoğunluk sağlayan tavırlar, türkü boyunca düzenli devam edebileceği gibi yer yer de uygulanabilir.


Bağlama tavırlarının başlıcaları şunlardır:


Zeybek tavrı: Ege bölgesi türküleri ve özellikle zeybeklerde uygulanan tavırdır.

Silifke tavrı: Silifke ve çevresi türkülerinin icrasında uygulanan tavırdır.

Konya tavrı: Konya türkülerinin karakteristik tavrıdır. Türküye dinamik ve belirgin bir ritm akışı sağlar.

Yozgat (Sürmeli) tavrı: Yozgat ve çevresi türkülerinde uygulanan tavırdır. Uzun ve belirgin trillerden oluşur.

Aşıklama tavrı: Sivas, Erzincan ve çevresi başta olmak üzere deyiş ve semahlarda uygulanan yaygın bir tavırdır.

Azeri tavrı: Genelde azeri türkülerinin icrasında uygulanan tavırdır.

Kayseri tavrı: Bir tezene tavrı olmaktan çok yöreye has çalış şekline denir.

Teke tavrı: Özel bir baglama tavrı olmaktan çok, teke bölgesi türkülerinde bir ölçülük tezene vuruşlarını kapsayan tavırdır.

Karadeniz tavrı: Özel bir baglama tavrı olmaktan çok, başka enstrümanlarla çalınan karadeniz türkülerinin bazılarında, baglamayla icrada uygulanan genelde bir ölçülük tezene hareketlerini kapsayan tavırdır.
 

Ulti Clocks content